Əməliyyatdan sonra

Bir çox xəstə əməliyyatdan sonrakı ağrılardan qorxur­ və bu tamamilə başa düşüləndir. Bununla belə, ağrının idarə edilməsi indi o qədər yaxşı inkişaf etmişdir ki, ağrı və digər narahatlıqlar adətən həb və ya inyeksiya ilə asanlıqla aradan qaldırılır­­­.

İlk 3-5 gündə ağrıkəsicilər, bir qayda olaraq, inyeksiya şəklində təyin edilir və sonra ağrıkəsici tabletlərə keçə bilərsiniz. Əməliyyatdan sonrakı ağrılar azaldıqca ağrıkəsicilərdən istifadəyə ehtiyac tədricən yox olur­­­.

İlk günlərdə ağrının olduqca dözümlü olduğunu düşünsəniz də, gecə üçün ağrıkəsici dərmanlardan imtina etməyin­. Tez-tez ağrı elə gecə güclənir və buna görə pis yatsanız, gündüz lazımi fiziki məşqləri yerinə yetirmək üçün kifayət qədər gücünüz olmaya bilər.

Əməliyyatdan sonra ağrı adətən kəsiyin aparıldığı yerdə - budun bayır nahiyyəsində olur­­. Tez-tez budun yan və ön səthindən aşağıya, dizə verir­. Bu ona görə belə olur ki, əməliyyatdan sonra ayaq bir neçə santimetr daha uzunlaşır, lakin bu,­ayağın doğrudan uzanması yox, normal uzunluğuna qayıtmasıdır­. Bir neçə il ərzində qığırdağın yeyilməsi ilə müşayiət olunan bud-çanaq oynağının artrozu­ ayağın yeyilmiş qığırdaq hesabına bir-iki santimetr qısalmasına gətirib çıxarır­ və əzələləriniz, çanağınız və onurğanız ­belə bir qısalmaya uyğunlaşır­. Əməliyyat belə qısalmanı bir anda aradan qaldırır­ və bu səbəbdən də dartılmış əzələlər yenidən normal ayaq uzunluğuna alışana qədər ağrıyacaq.

Bud-çanaq oynağının ­displaziyası və ya bud sümüyü boynunun­ köhnə sınığı zamanı ayağın qısalması 5, 7 yaxud hətta 10 sm və ya daha çox ola bilər.  Belə qısalmanı əməliyyat zamanı tamamilə aradan qaldırmaq həmişə mümkün olmur­. Bunu bilmək vacibdir: cərrah ayağını nə qədər çox dartıb uzatmalı olsa, ayaq bir o qədər güclü ağrıyacaq.

Daha uzun ayaq hissi ümumiyyətlə əməliyyatdan 2-3 ay sonra­­, onurğa və əzələlər yeni ayaq uzunluğuna alışdıqda yox­ olur.

Bəzən xəstələrə bir neçə gün ərzində epidural və ya venadaxili kateter qoyulur, bu kateterlə lazım olduqda onlar özlərinə ağrıkəsici dərmanlar yeridə bilirlər (xəstə tərəfindən idarə olunan keyləşdirmə adlanır)­­­. Xəstə yalnız bir düyməni basmaq lazım gəlir və effektiv ağrıkəsici dərmanının yeni təhlükəsiz dozası bədəninə daxil olur­. Epidural kateter vasitəsilə ağrıkəsici dərman avtomatik daxil olur­.

Əməliyyatdan sonra arxası üstə uzanacaqsınız: anesteziya təsir etdikcə (yerli anesteziya, yəni “onurğadan vurulan iynə” bir neçə saat təsirini davam etdirir) siz böyrü üstə çevrilə bilməyəcəksiniz­­. Ayaqları biraz aralayıb yatmaq daha yaxşıdır­; dizlərinizin arasına bir yastıq, bükülmüş dəsmal və ya yataq örtüyü qoya bilərsiniz. Ayaqlarınızı bir yerdə saxlamayın və heç bir halda onları çarpaz qoymayın.

Uzun müddət arxası üstə uzanmaq kifayət qədər çətin ola bilər. Adətən yastığın üstünə yuxarı qalxmaq və ya əksinə, bir az aşağı sürüşmək üçün çarpayıda kürək üstə yuxarı və aşağı hərəkət etdirməyə icazə verilir (dirsəklərinizlə itələyərək və əməliyyat olunmayan ayağınızla kömək edərək)­

Yan tərəfə - nə sağlam, nə də əməliyyat olunan tərəfə, dönə bilməzsiniz. Yalnız təkrar rentgen müayinəsindən sonra (adətən əməliyyatdan sonrakı gün) həkiminiz sizə sağlam tərəfinizə dönməyə icazə verə bilər­­­. Yan üstə uzandığınız zaman dizlərinizin arasına bir yastıq və ya mütəkkə qoyun: bu, mümkün çıxığın qarşısını alar və cərrahın əməliyyat zamanı əvvəlcə kəsdiyi və sonra yenidən sümüyə tikdiyi sağrı əzələnin gərginliyini aradan qaldırar­­.

Əməliyyat olunan tərəfə dönmək və belə uzanmaq əməliyyatdan 5-6 həftə sonra mümkündür. Məsələ burasındadır ki, cərrahi yara təkcə dərinin kəsilməsi deyil, həm də fassiyanın, əzələlərin (bəzi yanaşmalarda əzələlər kəsilmir) və oynaq kapsulunun kəsilməsi deməkdir. Əgər dəri 2-3 həftə ərzində sağalırsa, onda fassiyanın bitişməsi üçün daha çox vaxt, 5-6 həftə lazımdır və əgər əməliyyat olunan tərəfə vaxtından əvvəl uzansanız, fassiyanın bitişməsinin qarşısını ala və qanaxma, troxanterit (fassiya və bud sümüyü böyük burması arasındakı kisənin iltihabı) və digər ağrılı ağırlaşmalar yarada bilərsiniz­­­.

İlk bir neçə gündə və ya hətta­ həftədə əməliyyatdan sonra hərarətiniz yüksələ bilər. Adətən 37,5-38 dərəcəyə qədər yüksəlir, bəzən isə daha çox olur.

Əməliyyatdan sonra hərarətin artmasının dəqiq səbəbləri­ hələ də məlum deyil­. Elm adamları bunu ağciyərlərdəki mikroinfarktlarla, əməliyyat zamanı zədələnmiş hüceyrələrin parçalanması, hematomun rezorbsiyası, bədənin əməliyyat travmasına­ immunitet reaksiyası ilə izah etməyə çalışırlar­, lakin heç bir nəzəriyyənin inandırıcı sübutu yoxdur. Əməliyyatdan sonra hərarətin artması normal hesab edilə bilər­.

Əməliyyatdan sonra, adətən, hərarətin artması­ soyuqdəymə zamanı hərarətin artmasından daha yüngül keçir. Əgər hərarətə dözümlük zəifdirsə və iştah yoxdursa, o zaman istənilən iltihabəleyhinə dərmanla (parasetamol, ibuprofen, aspirin və s.) onu aşağı salmaq olar­.

Əməliyyatdan sonra sarğıların və budun bayır səthinin dərisində tez-tez qançır görmək olur­. Bu qançırı çoxları­ hematoma adlandırır, amma əslində bu həmişə doğru deyil. Bu hematoma (qan ilə dolmuş boşluq) deyil­, qanın toxumalara sızmasıdır və ya elmi olaraq qansızmadır.

Növbəti bir neçə gün və ya hətta həftələr ərzində qançır tədricən ­buddan dizə və bəzən daha aşağıya keçir. İlk günlər qançır böyüyür: bu normaldır və bundan qorxmaq  lazım deyil­. Sonra, iki və ya üç həftə ərzində­ qançır uşaqlıqda olduğu kimi solğunlaşacaq, yaşıllaşacaq, saralacaq və sonra tamamilə yox olacaqdır.

Tez-tez qançırlara məlhəm və ya­ maz sürtürlər (heparin məlhəmi, Lioton, Aktovegin, Çöl süngəri, Xilasedici, homeopatiya­ məlhəmləri və s.). Əslində bunlar faydasızdır — məlhəmlərin qançırlara heç bir təsiri yoxdur və zaman keçdikcə, o, öz-özünə yox olur. Amma budunuza hansısa məlhəm­ sürtmək istəsəniz, həkimlərin yəqin ki buna etiraz etməzlər, çünki məlhəmlərin böyük əksəriyyəti­ fayda verməsə də, zərər də vermir. Qıcıqlandırıcı məlhəmlərdən (Kapsicam, Finalgon və s.) istifadə etməyin və həkimə qabaqcadan məlumat vermədən yaranın özünə məlhəm sürməyin­­­.

Əməliyyatdan sonra tez-tez əməliyyat olunan aşağı ətrafın budu şişir ki, bu da normal haldır­. Ödem bərk və ya ağrılı olduqda və həm də ödem aşağıya enib baldıra yayıldıqda həkimə göstərin­. Soyuq tətbiq etmək, məsələn, bir dəsmala bükülmüş buzlu istiqac yastığı ödemin üzərinə qoymaqla ödemin öhdəsindən gəlmək olar. Buzun yalnız əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə tətbiq oluna biləcəyi ilə bağlı yayılmış yanlış fikrin əksinə olaraq, o, ilk bir neçə həftə ərzində ödemin qarşısını almağa kömək edir­.

Adətən əməliyyatın ertəsi günü ­kateter sidik kisəsindən çıxarılır­. Çıxarıldıqdan sonra bir neçə saniyə yüngül yanma hissi ola bilər.

Əməliyyatdan bir gün sonra sarğı dəyişdirilir. Adətən əməliyyatı­ drenaj qoymaqla yekunlaşdırırlar: yaradan axan mayenin xüsusi qaba yığılmasını təmin edən boru qoyurlar­­. Drenajın çıxarılmasına­ hər hansı ağrıkəsici tələb olunmur, bir qayda olaraq, xəstələr drenajın çıxarıldığını belə hiss etmirlər.

Əməliyytdan dərhal sonra sizə yoxlama rentgenoqrafiya etməyiblərsə, ­bunu ertəsi gün, adətən sarğı dəyişdirildikdən sonra edirlər. Həkim rentgen müayinəsindən sonra hər şeyin qaydasında olduğundan əmin olduqda­­, tibb işçisi sizə yataqdan necə qalxmağı və yeriməyi öyrədəcək, yeni oynağınızı necə “işlətməyin” xüsusiyyətləri­ haqqında sizə məlumat verəcəkdir. Bu qaydalar haqqında ətraflı daha sonra danışacağıq.

Əməliyyatdan sonra gündə ən azı bir litr yarım maye içmək məsləhətdir, bu daha sürətli bərpa olunmağa, baş verə biləcək zəiflik və başgicəllənməyə kömək edəcəkdir­­.

Adətən yaraya tikişlər qoyulur və ya yaranın kənarları xüsusi qarmaqcıqlarla bərkidilir. Əməliyyatdan  12-16 gün sonra­ tikişlər sökülür. Adətən tikişləri artıq xəstəxanada deyil, yaşayış yerində çıxarırlar­. Burada elə bir problem yoxdur və tikişləriniz çıxarılana qədər xəstəxanada yatmağınıza da ehtiyac yoxdur.

Bəzən yara sökülməsinə ehtiyac qalmayan orqanizmdən sorulan iplərlə tikilir.

Tikişlər çıxarılana qədər gündə bir dəfə (və normal sağalma zamanı ­hər iki-üç gündə bir dəfə) yaradan yapışqanlı örtüyü çıxarmaq və tikişi fizioloji məhlula və ya betadinə batırılmış təmiz bir parça ilə silmək kifayətdir. Klinikada olduğunuz müddətdə sarğıları tibb bacıları dəyişəcək­, onlar, lazım gələrsə, həkimi əməliyyatdan sonra yaraya baxmağa çağıra bilərlər­.

Evə buraxılandan sonra yaranı quru və təmiz saxlayın. Onu brilyant abısı ilə, yodla yaxud məlhəmlərlə silmək lazım deyil:­ dəri öz-özünə birləşəcək və yalnız yaranın sağalmasında problem yarananda bəzi hallarda həkim xüsusi məlhəmlər təyin edə bilər. İndi apteklərdə ­yaraları və çapıqların üzərini bağlamaq üçün rahat olan bir çox yapışqanlı örtüklər satılır. Bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirilməsindən sonra 20 x 8 sm yapışqanlı örtükdən istifadə etmək və ya kiçik ölçülü olanlardan ikisini istifadə etmək daha yaxşıdır­­. Məsələn, Hartmann şirkətinin Cosmopor və Cosmopor E yapışqanlı örtükləri ola bilər (şəkil. 72), lakin digər firmaların oxşar məhsulları da istifadə edilə bilər­

Şəkil 72. Hartmann şirkətinin istehsalı olan Cosmopor yapışqanlı örtükləri.

Yaranın ətrafında qızartı yaranarsa və ya yaradan maye ifraz olunarsa həkiminizə xəbər edin­.

Yara üzərində tikişlər olduğu müddətdə su borusundan axan su ilə təmasdan qaçmaq daha yaxşı olardı­­. Adətən tikişlər əməliyyatdan 15-16 gün sonra çıxarılır. Tikişlər söküləndən bir gün sonra qorxmadan duş qəbul etmək olar.

Əgər yara hələ tam sağalmamış olarsa, ­duş qəbul edərkən, onu yapışqanlı örtüklə örtün. Duşdan sonra özünüz sarğı edin: yaranı betadinli salfetlə silin və üzərinə yeni steril yapışqanlı örtük yapışdırın­­. Adətən yaranı tikmək üçün mono-filament saplardan istifadə olunur; onda hətta tikişlər sökülməzdən əvvəl daha tez, lakin əməliyyatdan sonra 10-cu gündən tez olmayaraq, duş qəbul edə bilərsiniz.

Ən təhlükəsiz olanı duşu oturaq vəziyyətdə qəbul etməkdir­. Budunuzu çox əyməmək üçün uzun saplı bir süngər və ya hamam lifindən, habelə elastiki duşdan istifadə edin.

Duş qəbul etdikdən sonra çapığı silməyin, ancaq qurulayın. Tikişlər çıxarılmamış olarsa, ­yaranı betadinə batırılmış salfetlə səliqəli silin və sonra ­ yeni steril yapışqanlı örtüyü yapışdırın.

Əməliyyatdan sonra ilk altı ay ərzində vanna qəbul etməməyi məsləhət görürük!

Adətən, bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirilməsindən sonra ­xəstələr klinikada 5-7 gün saxlanılır.

Sizi o halda evə yazacaqlar ki:

• həkiminiz təhlükəsiz hərəkət edə biləcəyinizə, uzanıb otura biləcəyinizə əmin olsun;
• hamama və ya tualetə özünüz sərbəst gedə bilirsiniz;
• bərk qidalar yeyirsiniz;
• əməliyyatdan sonrakı yara bölgəsində infeksiya əlaməti olmasın;
• ağrı azalmış və artıq ­ağrıkəsici iynələrə ehtiyac qalmamış olsun - həblər ağrıları kifayət qədər effektiv götürə bilsin;
• analizlərin nəticələrini kafi olsun.

Xəsətxanadan buraxılanda siz daha sonrakı reabilitasiya üçün tövsiyələrin siyahısını və quraşdırılan endoprotez komponentlərinin növünü və ölçüsünü göstərən epikrizi alacaqsınız­­. Bəzən endoprotezin xüsusiyyətlərinin yazıldığı ayrıca arayış və ya endoprotezin pasportunu verirlər, lakin endoprotez haqqında məlumat epikrizdə verilmiş olarsa, bu arayışa ehtiyac qalmır­­. Ümumiyyətlə,  endoprotez barədə  ayrı-ayrı arayışların və ya “endoprotez pasportları”-nın heç bir hüquqi qüvvəsi yoxdur və ­bu barədə daha ətraflı­ 14-cü fəsildə oxuya bilərsiniz.

Adətən epikrizin sonunda yazılan tövsiyələri diqqətlə oxuyun! Xüsusilə, damarlarda qan laxtalarının yaranmasının qarşısını alan dərmanların qəbulunu davam etməli olacaqsınız­. Bu pre­parataları hər gün qəbul etməlisiniz! Yəni səhər xəstəxanadan çıxıb gedirsinizsə, eyni günün axşamı müstəqil olaraq­ bir tablet için və ya bir inyeksiya edin! Əvvəlcədən ­dərman ehtiyatınızı görün! Tromboemboliya ağırlaşmaların qarşısının alınması haqqında daha çox 13-cü fəsildə oxuya bilərsiniz. Tövsiyələrdə sizə və sizinlə gələcəkdə məşğul olacaq həkimlərə ünvanlanan digər vacib məlumatlar və ya xəbərdarlıqlar ola bilər­.

Evə avtomobil və ya taksi ilə getməyi planlaşdırırsınızsa, üzərində oturacağınız sərt bir yastığın olmasını təmin etməlisiniz. Daha yüksək oturacaq avtomobilə minməyi və enməyi asanlaşdıracaq. Oturmağı asanlaşdırmaq üçün oturacaq boyunca sürüşməyə imkan verəcək plastik paketdən istifadə edə bilərsiniz­.

Endoprotezləşdirilmədən sonra xəstələrin çoxu ­bud-çanaq oynağında ağrının kəskin azalmasını qeyd edir ­və gündəlik tapşırıqları yerinə yetirmək onlar üçün daha asan olur. Lakin sağalmaq üçün vaxt tələb olunduğuna hazır olmaq lazımdır­. Yəqin ki, əməliyyatdan sonrakı ilk həftələrdə həmişəkindən daha çox yorulacaqsınız. Keçirilən əməliyyat­­ ciddi bir hadisədir. Adi hallardakı gücünüzü və inamı bərpa etmək üçün özünüzə vaxt verin. Fəal olun­, lakin həddindən artıq yox. Vaxt keçdikcə gücünüzün və dözümlülüyünüzün artdığını görəcəksiniz.

Evə buraxıldıqdan sonra bir neçə həftə ərzində nəinki yeni bud-çanaq oynağınızın vəziyyətinə­, həm də ümumi­ səhhətinizə diqqət yetirməlisiniz. Xüsusilə aşağıdakılara diqqət yetirin:

Bədən hərarəti. Halınız pisləşərsə­ bədən hərarətinizi ölçün. Hərarəti həmişə “hər ehtimala qarşı” ölçmək lazım deyil.­ Bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirilməsindən sonra temperatur bir neçə həftə yüksək qala bilər və bu normaldır­­. Bir qayda olaraq, temperaturun belə artmasına yaxşı dözülür və yalnız ümumiyyətlə özünüzü pis hiss edərsinizsə, hərarətsalıcı həb (parasetamol, ibuprofen, aspirin) qəbul edə bilərsiniz­­­­. Hərarətin artması “arada yaxşılaşma” vəziyyətindən sonra baş verərsə ­(məsələn, bir neçə həftə ərzində temperatur normal olur və birdən yenidən yüksəlir), onda həkimə xəbər verin. Hərarətin bu cür artımının səbəblərini öyrənmək üçün EÇS, C-reaktiv zülal səviyyəsi və bəlkə də interleykin-6 səviyyəsinin ölçülməsi ilə tam qan analizi tələb oluna bilər.

Həkimlərin göstərişlərinə uyğun dərman qəbul etməyi unutmayın.

Baldırda ağrı və ya qızartı, sinə ağrısı və ya nəfəs darlığı hiss edərsinizsə, dərhal həkiminiz­­ə bildirin. Bütün bunlar ­trombun mümkün əmələ gəlməsi əlamətləridir.

Bakteriyaların qan dövranına daxil olmasının qarşısını almaq çox vacibdir,­ çünki onlar süni oynağa yerləşə və iltihaba səbəb ola bilər. Hər dəfə bakterial infeksiya riski artdıqda, məsələn, dişin müalicəsində, siz antibiotik qəbul etməlisiniz­­­. Diş həkiminizə endoproteziniz olduğunu bildirin. Diş həkimləri bilirlər ki, bu vəziyyətdə­ dişləri çıxarmazdan əvvəl, dişləri əhatə edən toxumalara müdaxilə edərkən, diş implantları taxarkən və ya kök kanallarında işləyərkən antibiotik təyin etmək lazımdır. ­Dişləri əməliyyatdan əvvəl qaydasına salmaq və ya bu mümkün deyilsə, əməliyyatdan ən azı bir il sonra bu məsələyə qayıtmaq məqsədəuyğundur.

Pəhriz. Xəstəxanadan evə qayıdana qədər artıq adi qaydada yemək yeyəcəksiniz­. Həkim­ sizə dəmir preparatlarını tövsiyə edə bilər. ­Bol maye qəbul etməyə davam edin.

Varfarin qəbul edirsinizsə, onda­ K vitamini olan qidaları: brokkoli (yaşıl kələm), gül kələm­, Brüssel kələmi, qaraciyər, yaşıl­ noxud, mərci, soya, soya yağı, ispanaq, aysberq kələmi, kahı, çuğundur yarpaqları, kələm və soğan daha az yeyin.  Qəhvə qəbulunu məhdudlaşdırmağa və spirtli içkidən uzaq durmağa çalışın­.

Çəkinizə bundan sonra da nəzarət etməlisiniz və oynağa həddindən artıq yük düşməsinin qarşısını almalısınız.

Avtomobil sürmək. Bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirilməsidindən 4-8 həftə sonra avtomatik transmissiyalı avtomobil sürməyə başlaya bilərsiniz­­. Əgər mexaniki transmissiyalı avtomobiliniz varsa, sürməyə başlamaq üçün daha uzun müddət lazım ola bilər­. Oturacağa qoyulmuş plastik paket avtomobilə oturmağı asanlaşdıracaq. Unutmayın ki, yolda hər şey ola bilir: ­misal üçün, təkər partlaya bilər və bu zaman ciddi çətinliklərlə qarşılaşacaqsınız.

Yuxu zamanı bədənin vəziyyəti. Arxası üstə və ya böyrü üstə yatın. Hər iki halda ­ayaqlarınızın arasına bir və ya iki yastıq qoymaq lazımdır­. Yastıqdan ən azı altı həftə və ya həkiminiz sizə ondan istifadə etməməyə icazə verənə qədər istifadə edin.

Xatırladaq ki, əməliyyatdan 5-6 həftə sonra əməliyyat olunan tərəfə çevrilə və üzərində uzana bilərsiniz: bu müddət ərzində əzələlər və fassiya kifayət qədər möhkəm bitişir.

Necə düzgün oturmaq olar. Əməliyyatdan sonra ilk 6 həftə ərzində yalnız hündür stulda­ (bar taburetləri kimi­) oturmalısınız. Ən azı ilk 3 ay ərzində­ kifayət qədər hündür qoltuqaltısı olan kreslolarda­ oturun. Alçaq stullarda, alçaq taburetlərdə və arxası açılan kreslolarda oturmayın. Hündürlüyünü artırmaq üçün adi stula bir yastıq qoyulmalıdır. Oturarkən ayaqlarınızı çarpazlaşdırmayın.  Əməliyyat olunan ayağın bir qədər irəli uzadıla bilməsi və əsas yükün isə əməliyyat olunmayan ayağın üzərinə düşməsi üçün ilk 3-4 ayda kreslodan qalxıb -oturmaq daha yaxşıdır­­. Çox oturmayın, vaxtaşırı qalxın və gəzin.

Ayaqqabını və corabı necə geyinmək. İlk 6-8 ayda bağsız ayaqqabı geyinməyə çalışın. Uzun saplı dabançəkənlə ayaqqabı geyin. İlk 3-4 ayda corab geyinmək üçün düzgün bucaq qaydasına riayət etməyə imkan verəcək xüsusi bir ləvazimatdan istifadə etmək daha yaxşıdır (bu qayda haqqında daha sonra danışacağıq). ­Corab geyinmək üçün ləvazimatı (şəkil 73) xaricdə xüsusi bir mağazadan ala bilərsiniz­, yerli­ dükanlarda bu adətən olmur. Bu ləvazimatı Ebay inter­net mağazasında sifariş etmək və ya ­hamar bir plastik parçasından özünüz­ ona bir dəstək və ya ip bağlamaqla düzəldə bilərsiniz.

Şəkil 73. Bud-çanaq oynağında ayağı əymədən corab geyinməyə imkan verən alət. A. İpli alət. B-D. Sock Aid dəstəyi olan alət.

İşə qayıtma. Cərrahınız işə qayıtmağa nə vaxt hazır olduğunuzu özü müəyyənləşdirəcəkdir. İlk yoxlamadan keçdiyiniz zaman (adətən əməliyyatınızdan dörd-altı həftə sonra),­­ hadisələrin normal gedişatında cərrahınız sizə tam iş günü işə qayıtmağınıza icazə verə bilər­. Əgər işiniz çox fiziki güc tələb etmirsə, ona daha tez, heç olmasa qismən (həftədə bir və ya iki dəfə bir neçə saat)­­ qayıda bilərsiniz. Özünüzü çox yükləməyin. Əgər iş­ çox fiziki güc tələb edirsə, işə dönməyiniz üçün­ daha çox vaxt tələb oluna bilər (təxminən 3-4 ay).

Digər fəaliyyət. Həkiminiz icazə verərsə, istədiyiniz qədər gəzin, lakin unutmayın ki, gəzinti təyin olunmuş məşqləri əvəz etmir­­.

Cinsi əlaqələr. Cinsi əlaqəni bərpa etmək əməliyyatdan beş-altı həftə sonra təhlükəsiz olacaq. Bu zaman düz bucaq qaydasını xatırlamaq vacibdir: ayağı bud-çanaq oynağında 90 dərəcədən çox əymək olmaz­! Şəkil 74-də təhlükəsiz və təhlükəli pozalar göstərilmişdir.

Şəkil 74. Bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirilməsi keçirmiş insanlar üçün cinsi əlaqə pozası.

Hovuz və idmanla məşğul olmaq. Hovuzda ­üzmək çox faydalıdır. Cərrahınız əməliyyatdan sonrakı yaranın yaxşı sağaldığına qərar verdikdən (adətən tikişlər götürüldükdən iki həftə sonra) sonra üzməyə başlaya bilərsiniz­. Unutmayın ki, suya şaquli metal nərdivanla enməklə deyil, əvvəlcə pillələrlə­ girmək lazımdır. Üç ay sonra xəstələrin əksəriyyəti boulinq və ya tennis oyunu, ­velosiped sürmək, rəqs etmək və hətta bəzi hallarda xizək sürmək daxil fəal həyat tərzinə qayıda bilər­. Cərrahlar­ adətən darbalaqda qaçmamağı və ya basketbol oynamamağı tövsiyə edirlər, çünki bu,­ bud-çanaq oynağını çox gərginləşdirir. Ağırlıq qaldırmayın (18-20 kq-dan çox) və ağır atletika ilə məşğul olmayın­. Hər bir halda, fəaliyyətlərinizin sizə zərər verməyəcəyinə əmin olmaq üçün fiziki fəaliyyətinizi həkiminizlə müzakirə edin.