Tez-tez verilən suallar

Sual

Qısa cavab

Doktor, rentgen çəkilişimə baxın: oynağı dəyişməyin vaxtıdırmı?

Rentgendən bu suala cavab vermək mümkün deyil - xəstəni yoxlamaq lazımdır.

Endoprotezləşdirilmə etdirməliyəmmi?

Endoprotezlələşdirilmə yalnız artroz həyat keyfiyyətini çox pisləşdirdikdə (kəskinləşmələr tez-tez olur, ağrı və gərginlik iş və gündəlik həyata mane olur) və qeyri-cərrahi müalicə üsulları kömək etmədikdə aparılmalıdır. Yəni, endoprotezlələşdirilməyə göstəriş rentgenoqrafiyada artrozun mərhələsi deyil, həyat keyfiyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsi ilə qeyri-cərrahi müalicənin səmərəsizliyidir.

Artriti necə yavaşlatmaq olar?

Təəssüflər olsun ki, həqiqətən bu cür ləngidici üsullar yoxdur. Heç bir həb və ya məlhəm artrozun inkişafını ləngitmir və onu müalicə etmir. Ola bilsin ki, yalnız piylənmə ilə mübarizə artrozu ləngidə bilər.

Digər xroniki xəstəliklər kimi, artroz da kəskinləşmə və yaxşılaşma dövrləri ilə baş verir və bəzən elə olur ki, yaxşılaşma dövrü aylarla davam edir və artrozun tamamilə yox olduğu görünür.

Çox nadir hallarda, artrozun qarşısını xüsusi əməliyyatlar – korrektəedici osteotomiyalarla almaq olar.

Mənim yaşımda endoprotezləşdirilmə etmək təhlükəlidirmi?

Əksər hallarda bud-çanaq oynağının endoprotezləşdirilməsi yaşlı insanlar üçün edilir, çünki gənclikdə oynaqlar adətən sağlam olur. Demək olar ki, hər üçüncü əməliyyat 75 yaşdan yuxarı bəzi müşayiət olunan ürək, damar və s. xəstəlikləri olan insanlarda aparılır. Əlbəttə ki, əməliyyatdan əvvəl müayinədən keçmək lazımdır.

Ən yaxşı endoprotezin sementsiz olması doğrudurmu?

Xeyr, sadəcə olaraq, bəzi insanlar üçün sümüyün xüsusiyyətlərinə görə sementsiz, digərləri üçün isə sementli endoprotez qoymaq daha yaxşıdır. Yaşlılarda adətən sementli endoprotezə üstünlük verilir, lakin bu, onun heç də pis olması demək deyildir.

Sementli endoprotez sementdən hazırlanırmı?

Xeyr, sementli endoprotezi də metaldır, sadəcə olaraq sümük sementi adlanan polimetilmetakrilatla sümüyə yapışdırılır.

Endoprotez nədən hazırlanır?

Metal komponentlər titan və kobalt-xrom qatışıqlarından hazırlanır. Endoprotez başlığı metal və ya keramik ola bilər. İçlik metal, keramik və ya yüksək molekulyar polietilendən hazırlana bilər. Hər bir variantın öz üstünlükləri və mənfi cəhətləri var.

Ən yaxşı endoprotez hansıdır?

Ən yaxşı endoprotez olmur. Əməliyyatın özünün keyfiyyəti daha vacibdir.

Əməliyyatdan sonra nə vaxt qalxıb yeriyə bilərəm?

Yəqin ki, əməliyyatdan bir gün sonra qoltuqaltı ilə yeriməyə başlayacaqsınız. Hər gün ağrılar getdikcə azalacaq və siz getdikcə daha çox yeriyə biləcəksiniz.

Əməliyyat olunan ayağım üzərinə nə vaxt basa bilərəm?

Klinikamızda adətən əməliyyatdan dərhal sonra, ağrı mane olmazsa, əməliyyat olunan ayağın üzərinə basmağa icazə veririk.

Əməliyyatdan sonra nə etmək olmaz?

Çıxmanın qarşısını almaq üçün ayaqlarınızı qatlamayın və əməliyyat olunan ayağı bud-çanaq oynağından 90⁰-dən çox bükməyin (düz bucaq qaydası). Bu qayda ilk 4-6 ay ərzində endoprotezin ətrafında çıxmanın qarşısını alan güclü kapsul əmələ gələnə qədər etibarlıdır.

Yataqdan hansı tərəfə qalxmalı?

Yataqdan hansı tərəfdən qalxmaq barədə məcburi qayda yoxdur. Məsələn, sağ bud-çanaq oynağı endoprotezləşdirilməsindən sonra bəzi insanlar üçün yataqdan sağa, digərləri üçün isə sola çıxmaq daha rahat olur. Ayağa qalxarkən düz bucaq qaydasını unutmayın.

Əməliyyatdan sonra hərarət və zəiflik ola bilərmi?

Endoprotezləşdirilmədən sonra hərarət tez-tez yüksəlir və bu, bədənin əməliyyata normal reaksiyasıdır. Əməliyyatın özü müəyyən qan itkisi ilə müşayiət olunur, ona görə də ondan sonra çox güman ki, bir müddət zəiflik hiss edəcəksiniz.

Hansı dərmanlar lazımdır?

Əgər sizdə yanaşı xəstəliklər varsa, o zaman artıq qəbul etdiyiniz dərmanları qəbul etməyə davam edin. İstisna hal əməliyyatdan bir neçə gün əvvəl dayandırılmalı olan qan durulaşdırıcı dərmanlardır. Bu barədə həkiminizlə məsləhətləşməlisiniz.

Əməliyyatdan sonra infeksiyanın qarşısını almaq üçün sizə bir neçə gün antibiotik veriləcək.

Əməliyyatdan sonrakı anemiyanı (qanazılığı) müalicə etmək üçün siz qanköçürmə və ya dəmir preparatları qəbul edə bilərsiniz.

Corab və ayaqqabıları necə geyinmək olar?

 Əməliyyatdan sonra 4-6 ay ərzində bud-çanaq oynağında ayağı 90⁰-dən çox əymək olmaz. Corab geyinmək üçün xüsusi alətlər var. Arxası olmayan ev başmaqlarından və əvvəlki vaxtlarda qayışsız və bağsız küçə ayaqqabıları geyinmək daha yaxşıdır ki, onları əyilmədən geyinə biləsiniz.

Nə vaxt evə buraxılacağam?

Adətən əməliyyatdan sonra 6-10-cu gündə, artıq inamla yeriyə bildiyiniz zaman xəstəxanadan buraxılırsınız.

Evə maşınla necə gedə bilərəm?

Maşına minərkən oturacağı mümkün qədər geri çəkməyə çalışın, yarı uzanmış mövqe tutun. Oturmağı asanlaşdırmaq üçün oturacağa aşağı sürüşdürə biləcəyiniz bir plastik paket qoyun.

Tikişləri nə vaxt sökmək lazımdır?

Endoprotezləşdirilmədən sonrakı tikişlər əməliyyatdan sonra 15-16-cı gündə, yəni evə buraxıldıqdan sonra sökülür.

Sarğıları necə etmək olar?

Tikişləri çıxarana qədər sarğılar etməlisiniz. Onlar adətən hər gün edilir. Yalnız əməliyyatdan sonrakı yaranı betadin məhlulu ilə silməklə təmiz saxlamaq kifayətdir. Yara özü sağalır, bu prosesi sürətləndirmək mümkün deyil. Yara üçün hər hansı böyük aptekdən ala biləcəyiniz xüsusi yapışqan örtüklərdən istifadə etmək daha yaxşıdır.

Nə vaxt duş qəbul edə bilərəm?

Adətən tikişlər söküldükdən bir gün sonra duş qəbul edə bilərsiniz. Rahat olun!

Nə vaxt vanna qəbul edə bilərəm?

Bütün ehtiyat tədbirləri ilə tikişlər söküldükdən bir həftə sonra vanna qəbul oluna bilər, lakin bu, yerindən çıxma riskini artırdığı üçün əməliyyatdan sonra altı ay ərzində vanna qəbul etməyi məsləhət görmürük. Küvetdə oturacaq və ayağınızı çox əyməmək üçün üzərində dayanacağınız vannanın yanında xüsusi dayağa ehtiyacınız ola bilər.

Hamama, saunaya nə vaxt gedə bilərəm?

Yalnız endoprotezin qıza biləcəyinə görə deyil, həmçinin damarlarda qan laxtalanması riskinə görə əməliyyatdan sonrakı ilk 3 ay ərzində hamama və saunaya getmək qəti qadağandır.

Nə vaxt hovuza getməyə başlaya bilərəm?

Adətən tikişlər söküldükdən 2 həftə sonra. Əvvəlki vaxtlarda şaquli metal nərdivanla deyil, pilləkənlərlə suya enin.

Tromboembolik ağırlaşmalar hansılardır və onlarla necə mübarizə aparmaq olar?

Tromboembolik ağırlaşmalar damarlarda qan laxtalarının əmələ gəlməsidir (damar divarına yapışmış qan laxtaları), onlar qoparaq qan axını ilə ağciyərlərə daxil ola bilər. Bu, həyat üçün təhlükə yaradır. Tromboembolik ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün əməliyyatdan 20-30 gün sonra sizə lazım olan xüsusi dərmanlar təyin ediləcək. Xəstəxanadan çıxarkən bu dərmanların yanınızda olduğundan əmin olun.

Ayaqları nə qədər müddət sarğı etmək lazımdır?

Əməliyyatdan sonra ayaqlarınız elastik bint ilə sarılır və ya onlara sıxan qolflar və ya corablar geydirilir. Bu, damarlarda qan laxtalarının əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün lazımdır. Əməliyyatdan sonra ən azı 5 həftə baldırınızı dizə qədər sarımağa davam etmək (və ya sıxan corablar geyinmək) vacibdir. Həkiminiz bir neçə aya qədər corab geyinməyi tövsiyə edə bilər.

Hansı daha yaxşıdır: elastik bintlər yoxsa qolflar (corablar)?

Adətən qolflar və ya corablar elastik bintlərdən daha rahat və daha yaxşı olur, çünki onlar əyilmir və baldır əzələlərini daha bərabər dərəcədə sıxır. İkinci (müalicəvi) deyil, birinci dərəcəli sıxan (profilaktik) alt paltarı almaq lazımdır. Profilaktika məqsədilə qolflar kifayətdir (bu, ayağı dizdən aşağı sıxır), lakin corablar da geyilə bilər.

Qoltuqağacı ilə nə qədər müddət gəzmək lazımdır?

Qoltuqağacı yalnız ilk bir neçə həftə ərzində istifadə olunur. Bu, tarazlığınızı saxlamaq və yıxılmamaq üçün sizə kömək edəcək.  Adətən ən azı 4 həftə iki qoltuqağacı ilə yerimək, sonra isə bir qoltuqağacına keçmək tövsiyə olunur. İnamla yeriyə bildiyiniz və yıxılmadığınız zaman bir qoltuqağacına keçmək lazımdır. Bir qoltuqağacı ilə ümumiyyətlə əlavə 2-4 həftə gəzmək tövsiyə olunur. Ümumiyyətlə, iki qoltuqağacından birinə nə vaxt keçmək və qoltuqağacından nə vaxt imtina etmək barədə konkret müddətlər yoxdur. Bəzi insanların qoltuqağacı olmadan yerimək üçün 4 həftə, bəzilərinə isə 10 həftə və ya daha çox vaxt lazım olur. Bərpa sürəti də nə qədər səylə məşq etdiyinizdən asılı olacaqdır.

Əgər əməliyyat payız-qış aylarında keçirilibsə, onda məsləhət görürük ki, yıxılma ehtimalını azaltmaq üçün donuşluq davam etdiyi müddətdə (bütün qış) qoltuqağacı və ya əsadan istifadə edəsiniz.

Bir qoltuqağacı ilə yeriyəndə onu hansı əlimlə tutmalıyam?

Bir qoltuqağacına keçərkən, onu əks tərəfdən tutmaq lazımdır, yəni sağ oynaq əməliyyat olunursa, sol əldə və əksinə.

Hansı qoltuqağaclar lazımdır?

Klassik (qoltuqaltı) qoltuqağacı və qısaldılmış qoltuqağacı (“qoltuq əsası”) var. Qoltuqağacı - “qoltuq əsası” daha mobil, daha yüngül, idarə etmək daha asan və pilləkənlərə qoymaq daha rahatdır. Bununla belə, onlar güclü əl tələb edir və qoltuqaltı nahiyədə dayaq verən klassik qoltuqağacları burada üstün gəlir. Klassik qoltuqağacları az mobil olsa da, daha sabitdir. Ümumiyyətlə, “qoltuq əsası” daha gənc və daha aktiv insanlar üçün, klassik qoltuqağacları isə daha sakit olan yaşlı insanlar üçün daha uyğundur.

Əməliyyatdan sonra evdə hansı növ çarpayı lazımdır?

Düz bucaq qaydasına riayət edərək, alçaq çarpayı və kreslolardan qalxa bilməzsiniz. Evdə çarpayının daha hündür olması üçün üzərinə əlavə döşək qoya bilərsiniz. Aşağı stullara bir yastıq qoyun. 4-6 ay ərzində bu qaydaya əməl edin. Ümumiyyətlə, təbii ki, ilk 4-6 ay alçaqdan oturmayın.

Unitaz artırmasına ehtiyacınız varmı?

Düz bucaq qaydasını pozmamaq üçün onu daha yüksək edəcək bir unitaz əlavəsindən istifadə edin. 4-6 ay ərzində bu qaydaya əməl edin.

Nə vaxt yan üstə uzanmaq olar?

Əməliyyatdan sonrakı ilk gün heç bir tərəfə dönə bilməzsiniz - nə sağlam tərəfə, nə də əməliyyat olunmuş tərəfə. Yalnız təkrar rentgen müayinəsindən sonra (adətən əməliyyatdan sonrakı gün) həkiminiz sizə sağlam tərəfinizə dönməyə icazə verə bilər. Yan üstə uzandığınız zaman dizlərinizin arasına yastıq və ya mütəkkə qoyun.

Əməliyyatdan 5-6 həftə sonra əməliyyat olunan tərəfə dönüb üstə uzanmaq mümkün olacaq. Fakt odur ki, cərrahi yara təkcə dəri kəsikləri deyil, həm də fassiyada, oynaq kapsulunda və daha çox əzələlərdə aparılmış kəsiklər olur. Əgər dəri 2-3 həftə ərzində bitişərsə, onda fassiyanın sağalması üçün daha çox vaxt lazım olacaq: tam 5-6 həftə və əməliyyat olunan tərəfə daha tez dönsəniz, fassiyanın sağalmasına mane ola bilərsiniz.

Nə yemək olar?

Əməliyyatdan sonra ilk bir neçə gün çoxlu maye içmək lazımdır. Ümumiyyətlə, pəhriz məhdudiyyətləri yoxdur: adi qaydada yeməyinizi yeyə bilərsiniz.

Spirtli içkilər içmək olarmı?

Əməliyyatdan sonrakı ilk iki ay spirtli içki içməyi qəti qadağan edirik. Birincisi, spirt çox təhlükəli olan qan laxtalanma riskini artırır. İkincisi, sərxoşluq koordinasiyaya mane olur və əzələləriniz hələ də zəif olduğu üçün asanlıqla yıxıla, sümüyə xəsarət yetirə və ya endoprotezi çıxara bilərsiniz.

Nə vaxt maşın sürə biləcəyəm?

Bud-çanaq oynağının endoprotezləşdirilməsindən 4-8 həftə sonra avtomatik transmissiyalı avtomobil sürməyə başlaya bilərsiniz. Əgər mexaniki transmissiyalı avtomobiliniz varsa, sürməyə başlamaq daha uzun çəkə bilər. Avtomobilə minməyi asanlaşdırmaq üçün oturacağın üstünə plastik paket qoyun. Nəzərə alın ki, yolda hər şey ola bilər, məsələn, təkər deşilə bilər və bu halda ciddi çətinliklərlə qarşılaşa bilərsiniz.

İdmanla məşğul olmaq olarmı?

Əməliyyat olunmuş ayağın üzərində qəfil hərəkətlərdən və atlamalardan çəkinin. Gəzinti, üzgüçülük, sakit velosiped sürmək, sakit xizək sürmək, keqli oynamaq, tennis tövsiyə olunur. Adətən, ayağın funksiyası tam bərpa edildikdə, xəstələrdə sevimli idman növü ilə məşğul olmağa davam etmək istəyi yaranır. Lakin, süni oynağın biomexanikasının xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, ağır yüklərin qaldırılması və ya daşınması və ya əməliyyat olunan tərəfə kəskin zərbələr ilə əlaqəli idmanlardan qaçınmaq məsləhətdir. Odur ki, at sürmə, qaçış, tullanma, ağır atletika və s. kimi idman növləri ilə məşğul olmamağınızı tövsiyə edirik.

Rəqs etmək olarmı?

Sakit və yavaş rəqslər edə bilərsiniz. Çöməlməyi və rok-n-rolu unudun.

Endoprotezi necə izləmək olar?

Əgər sizdə metal-polietilen sürtünmə səthi olan endoproteziniz qoraşdırılmış olarsa, içliyin aşınma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün hər il rentgen müayinəsindən keçməyi tövsiyə edirik.

Digər endoprotezlər üçün hər il yarım-iki ildə bir dəfə rentgen müayinəsindən keçmək və travmatoloqa müraciət etmək kifayətdir.

Oynaq nahiyəsində ağrı, şişkinlik, qızartı və dəri temperaturunda yüksəlmə yaranarsa və bədən hərarəti artarsa, dərhal həkimə müraciət etməlisiniz!

Ömürlük məhdudiyyətlər varmı?

Bəli, hər hansı sonrakı əməliyyatlar, diş müalicəsi və s. antibiotik profilaktikası ilə aparılmalıdır, yəni manipulyasiyadan (əməliyyatdan) 30 dəqiqə əvvəl antibiotik venadaxili yeridilməlidir.

Endoprotezin xidmət müddəti neçə il nəzərdə tutulub?

Endoprotezlərin zəmanəti yoxdur, ancaq orqanizmə adaptasiya (salamat qalma) anlayışı var. Demək olar ki, əməliyyatdan sonra 10 il ərzində hər yüz nəfərdən beşi endoprotezin dəyişdirilməsi üçün ikinci əməliyyatdan keçməli olacaq və 95 nəfər endoprotezini saxlayacaqdır, yəni endoprotezin on illik adaptasiya (salamat qalma) nisbəti 95% təşkil edir.

Endoprotezim olduğunu təsdiqləyən arayış və ya passport lazımdırmı?

Xeyr, belə bir sertifikat lazım deyil. Təbii ki, gələcəkdə sizi müşahidə edəcək həkimlərin sizin üçün endoprotezin hansı modelinin quraşdırıldığını bilməsi vacibdir və bu barədə məlumat adətən epikrizdə yazılır və ya həqiqətən pasport və ya arayış verilir. Amma hava limanlarında mühafizə zonalarından keçmək üçün heç bir sertifikat verilmir - onun heç bir hüquqi qüvvəsi yoxdur və hər hansı sertifikatlara baxmayaraq, mühafizəçilər yenə də tapança və ya başqa silahın olub-olmadığını yoxlayacaqlar.

Endoprotez qoyduqdan sonra MRT müayinəsindən keçə bilərəmmi?

Endoproteziniz qeyri-maqnit qatışıqlardan hazırlanmış olarsa, onda edə bilərsiniz. Əksər hallarda onsuz da qeyri-maqnit qatışıqlarından istifadə olunur.